Βλαχοχώρια

Στο Νομό Γρεβενών ξεχωριστή θέση κατέχουν τα βλαχοχώρια του, που είναι πέντε: η Σαμαρίνα, η Σμίξη, η Αβδέλλα, το Περιβόλι και η Κρανιά. Όλα είναι χτισμένα σε μεγάλο υψόμετρο, από 1000 μ. μέχρι 1450 μ. και φωλιάζουν ανάμεσα από βουνοκορφές με πυκνά δάση, κελαριστά ποτάμια με θρυλικά γεφύρια και γραφικά ιστορικά εκκλησάκια. Αντίθετα, σε χαμηλότερο υψόμετρο βρίσκονται τα λεγόμενα Κουπατσοχώρια των Γρεβενών. H περιήγησή μας στα μοναδικής ομορφιάς τοπία της Πίνδου αποτελεί αληθινή εμπειρία: πυκνά δάση από κωνοφόρα, έλατα, οξιές, σφενδάμια, φτελιές, φλαμουριές, λεύκες, μαυρόπευκα, βελανιδιές και ρόμπολα, αλλά και βρύσες με τρεχούμενα νερά που ξεδιψούν οι περαστικοί ταξιδιώτες. Πρέπει να σημειώσουμε ότι η Σαμαρίνα βρίσκεται στους πρόποδες του Σμόλικα, η Σμίξη στις πλαγιές της Βασιλίτσας (όπου και το χιονοδρομικό), ενώ το Περιβόλι κυρίως αλλά και η Αβδέλλα με την Κρανιά δευτερευόντως αποτελούν πύλες εισόδου στον εθνικό δρυμό της Βάλια Κάλντα.

Ας δούμε κι ένα σχετικό video της Νομαρχίας Γρεβενών:

{youtube}

ΣΑΜΑΡΙΝΑ

Η ξακουστή Σαμαρίνα είναι χτισμένη στις ανατολικές πλαγιές του Σμόλικα, που είναι το δεύτερο σε ύψος ελληνικό βουνό με 2.637 μ. Απέχει 56 χλμ. από τα Γρεβενά. Το χωριό έχει υψόμετρο 1450 μ. στην πλατεία ενώ κάποια σπίτια βρίσκονται και στα 1530 μ. γιαυτό και κατέχει τον τίτλο του πιο ορεινού χωριού όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά σε ολόκληρη τη Βαλκανική. Το 1819 ιδρύθηκε ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στη σκεπή του οποίου στέκεται ένα τεράστιο πεύκο! Οι περισσότεροι κάτοικοι είναι κτηνοτρόφοι ενώ υπάρχουν και υλοτόμοι. Το χειμώνα (ειδικά τις καθημερινές) οι μόνιμοι κάτοικοι δεν ξεπερνούν τους 50, τα Σαββ/κα γίνονται πάνω από 200 και το καλοκαίρι φτάνουν τους 700, με αποκορύφωμα το δεκαπενθήμερο από 5 μέχρι 20 Αυγούστου, οπότε φτάνουν και τους 1.500! Πιο συγκεκριμένα, μεγάλο πανηγύρι διοργανώνεται εδώ για τον εορτασμό της Παναγίας το δεκαπενταύγουστο, οπότε στο φυσικό γκαζόν που περιβάλλει το ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στήνεται ο ξακουστός βλάχικος χορός "τσάτσος". Εννοείται ότι το χορό σέρνουν πρώτοι οι πρεσβύτεροι.

Για ντόπια τυροκομικά, όπως επίσης και διάφορα άλλα τερψιλαρύγγια θα βρούμε στην πλατεία το κατάστημα παραδοσιακών προϊόντων Το Σπίτι του Τυριού. Πωλούνται φέτα, γραβιέρα, κεφαλοτύρι, κεφαλογραβιέρα, μανούρι, ανθότυρο, κασέρι, τραχανάς, χυλοπίτες, λικέρ και γλυκά του κουταλιού. Τηλ. 6946466101 & 6946466102.

Όσοι αγαπούν την πεζοπορία αξίζει να επισκεφθούν την χαράδρα Βάλια Κίρνα (δηλαδή Σκοτεινή Κοιλάδα) όπου χύνονται δύο τρεις καταρράκτες, απ' τους οποίους πιο εντυπωσιακός είναι ο Άπα Σπιντζουριάτα (δηλαδή Κρεμαστό Νερό). Το μονοπάτι διασχίζει τη Βάλια Κίρνα και καταλήγει στο Δίστρατο Ιωαννίνων, ένα από τα χωριά της λάκκας του Αώου, τα οποία βρίσκονται στο δρόμο που ενώνει το χιονοδρομικό κέντρο της Βασιλίτσας με την Κόνιτσα του Ν.Ιωαννίνων. Πρόσφατα επίσης ολοκληρώθηκε και ο δρόμος που ξεκινά από τη Σαμαρίνα, ανεβαίνει ψηλά στα 1.600 μ. και κατεβαίνει πίσω στη Φούρκα κι από κει στα παραδοσιακά Μαστοροχώρια της Κόνιτσας.

ΣΜΙΞΗ

Η Σμίξη είναι το χωριό που προτιμούν για τη διαμονή τους όσοι κατευθύνονται στο χιονοδρομικό κέντρο Βασιλίτσας. Η Βασιλίτσα είναι το δεύτερο σε ύψος βουνό του Ν. Γρεβενών με 2.249 μ. Το όνομα του χωριού προήλθε από το σμίξιμο των οικισμών Πινακάδες και Μπίγκα. Το ίδιο φαινόμενο και δω: οι κτηνοτρόφοι φεύγουν το χειμώνα και το χωριό κατοικείται μόνο από τους ξενοδόχους, τους ταβερνιάρηδες, τους σερβιτόρους και τις καμαριέρες, δηλαδή γύρω στα 200 άτομα. Το καλοκαίρι όμως φτάνουν και τους 800 κατοίκους! Στην κάτω πλατεία διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση το πρώην δημοτικό σχολείο (πέτρινο κτήριο του 1933) που ήδη έχει μετατραπεί σε ξενώνα.

ΑΒΔΕΛΛΑ

Η Αβδέλλα είναι η πατρίδα των αδελφών Μανάκια, που θεωρούνται οι πρώτοι κινηματογραφιστές των Βαλκανίων. Βρίσκεται σε υψόμετρο από 1.250 μέχρι 1.370 μ. και διαθέτει μια πανέμορφη πλακόστρωτη πλατεία που την σκιάζουν τεράστια αιωνόβια πλατάνια. Κι εδώ το ίδιο σκηνικό με τους κατοίκους να αριθμούν περίπου 100 άτομα το χειμώνα ενώ το καλοκαίρι στο πανηγύρι της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος φτάνουν και τους 600! Στο υψηλότερο σημείο του χωριού έχει κατασκευαστεί σύγχρονο υπαίθριο θέατρο με ατελείωτη θέα!

ΠΕΡΙΒΟΛΙ

Το Περιβόλι είναι μία από τις βάσεις για εξόρμηση στη Βάλια Κάλντα (άλλες είσοδοι είναι από τη Βωβούσα Ιωαννίνων ή από Κρανιά ή από Μηλιά). Τα σπίτια του χωριού που είναι χτισμένα σε υψόμετρο από 1.240 μ. έως 1.380 μ. ερημώνουν το χειμώνα, οι μόνιμοι κάτοικοι δεν ξεπερνούν τους 20. Το καλοκαίρι όμως έρχονται περίπου 700 Περιβολιώτες, που ζουν σε άλλα μέρη της Ελλάδας, οπότε τα βράδια τα τραπέζια στην πλατεία με τις ψησταριές και τις σούβλες, κάτω απ' τα πλατάνια, γεμίζουν ασφυκτικά.

ΒΑΛΙΑ ΚΑΛΝΤΑ

Για να μπούμε στη Βάλια Κάλντα με αυτοκίνητο πρέπει να είναι καλοκαίρι ή φθινόπωρο. Το χειμώνα και την άνοιξη έχει πολύ χιόνι και η πρόσβαση είναι αδύνατη, ακόμη και στα 4Χ4 (σ' αυτήν την περίπτωση όμως μπορούμε να μπούμε πεζοπορώντας!). Διασχίζουμε λοιπόν το Περιβόλι ανηφορίζοντας συνεχώς ώσπου να βγούμε στα τελευταία σπίτια, συνεχίζουμε για 3 χλμ. (πάντα σε άσφαλτο) οπότε φτάνουμε σε χαρακτηριστικό διάσελο στα 1.600 μ. υψόμετρο στη θέση "στάνη Ντίζα". Αν συνεχίσουμε στην άσφαλτο κατηφορίζουμε μέσα από μικτό δάσος με ρόμπολα, οξιές και βελανιδιές και σε ακόμη 13 χλμ. μπαίνουμε στη Βωβούσα. Πάνω ξανά στη στάνη Ντίζα. Η στάνη (μαντρί) είναι στα δεξιά μας (όπως ανεβαίνουμε από Περιβόλι), ενώ στα αριστερά μας υπάρχει μεταλική ταμπελίτσα που μας δείχνει την κατεύθυνση προς "Εθνικό Δρυμό" σε καλοπατημένο χωματόδρομο. Κάνουμε 8 χλμ. ακολουθώντας άλλες, ξύλινες πια, ταμπελίτσες, ώσπου βγαίνουμε στη θέση "Σταυρός" (υπάρχει χαρακτηριστικός μεταλικός σταυρός). Από εκεί κι έπειτα αρχίζει η κατηφόρα και σε λίγο συναντούμε διχάλα: μία ξύλινη πινακίδα που δείχνει προς τα δεξιά γράφει "προς αρκουδόρεμα, καταράκτες και λίμνες Φλέγκα" αλλά αυτός ο δρόμος, παρότι χώνεται σε θαυμάσιο πυκνό δάσος με μαυρόπευκα, είναι απελπιστικά δύσβατος και κατεστραμμένος από νεροφαγώματα και κατολισθήσεις. Θα πάμε αριστερά (δεν γράφει τίποτε) σε υποφερτό χωματόδρομο, κατηφορίζοντας συνεχώς για 5 χλμ. ώσπου φτάνουμε χαμηλά (στα 1.300 μ. υψόμετρο) στον πυρήνα της Βάλια Κάλντα. Ο όρος "Βάλια Κάλντα" είναι βλάχικος και στα ελληνικά μεταφράζεται ζεστή κοιλάδα. Και λέγεται έτσι, επειδή βρίσκεται χαμηλά, ενώ γύρω γύρω περιβάλλεται από ψηλές κορυφές 2.000 μέτρων. Τους καλοκαιρινούς μήνες υπάρχει ένα τροχόσπιτο στον πυρήνα, όπου δίνει πληροφορίες ο δασάρχης κος Γιάννης Τζατζάνης. Εδώ στο λιβάδι με το ποταμάκι μπορούμε αν θέλουμε να στήσουμε και αντίσκηνο. Πάντα βέβαια με προσοχή και σεβασμό στο πανέμορφο δάσος που απλώνεται γύρω μας.

Στον πυρήνα της Βάλια Κάλντα

Από δω ένας χωματόδρομος ανεβαίνει στη Μηλιά Μετσόβου ("Αμέρου" στα βλάχικα), ενώ ένας άλλος χωματόδρομος, αρκετά στενός κατηφορίζει για 2-3 χλμ. μέχρι την καρδιά του δρυμού, το περίφημο Αρκουδόρεμα ("Βάλια ντι Όρσο" στα βλάχικα), το οποίο χύνεται στον Αώο. Εκεί υποχρεωτικά πλέον αφήνουν όλοι το όχημά τους και συνεχίζουν με τα πόδια. Δύο επιλογές έχουμε: η μία είναι να πάρουμε το μονοπάτι που συνεχίζει παράλληλα με το ρέμα: συναντούμε τρεις διαδοχικούς μικρούς καταρράκτες, ο καθένας με την φυσική πισίνα του (όπου το καλοκαίρι πολλοί πεζοπόροι απολαμβάνουν το μπάνιο τους στα δροσερά νερά) και το μονοπάτι καταλήγει στη Βωβούσα ύστερα από 4-5 ώρες πεζοπορία. Η άλλη επιλογή είναι να διασχίσουμε το ρέμα από το ξύλινο γεφυράκι και να ανεβούμε, επίσης σε 4-5 ώρες, στις πανέμορφες αλπικές λίμνες Φλέγγα. Εννοείται ότι είναι αδύνατον να κάνουμε αυθημερόν και τη διάσχιση μέχρι τη Βωβούσα και την ανάβαση στις λίμνες Φλέγγα.

ΚΡΑΝΙΑ

Τέλος, η Κρανιά είναι χτισμένη στα 1.000 μ. υψόμετρο και βρίσκεται πάνω στο δρόμο που συνδέει το Κηπουρειό με τη Μηλιά και το Μέτσοβο. Έχει περίπου 50 - 60 κατοίκους το χειμώνα αλλά το καλοκαίρι αυτοί ξεπερνούν τους 600. Ασχολούνται κυρίως με την κτηνοτροφία και με την υλοτομία αλλά τα τελευταία χρόνια επενδύουν και στον τουρισμό.