Αποκαλύφθηκαν οι ρίζες του Ευφράτη: πότε και πώς σχηματίστηκε ο ποταμός της Μεσοποταμίας

Μια διεθνής ομάδα επιστημόνων, αξιοποιώντας υπόγεια σεισμικά δεδομένα και ανάλυση θαμμένων ιζημάτων, εντόπισε τις αρχικές κοίτες που οδήγησαν στον σχηματισμό του σημερινού Ευφράτη. Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση Nature Geoscience, ο ποταμός διαμορφώθηκε όταν δύο ανεξάρτητα προγενέστερα ποτάμια — πρόγονοι των σημερινών Καράσου και Μουράτ στην Τουρκία — άλλαξαν ροή και ενώθηκαν.

Πότε και πώς συνέβη

Οι ερευνητές κατέληξαν ότι η δημιουργία του Ευφράτη έγινε πριν από 3,6 έως 1,6 εκατομμύρια χρόνια. Η αλλαγή στην πορεία των προγόνων του Μουράτ και η τελική ένωσή τους αποδίδονται σε τεκτονική δραστηριότητα στην ανατολική Ανατολία, στα όρη του Ταύρου.

Η μέθοδος της έρευνας

Κεντρικό εργαλείο της μελέτης ήταν η σεισμική απεικόνιση, τεχνική που δημιουργεί δισδιάστατους και τρισδιάστατους χάρτες του υπεδάφους καταγράφοντας την ανάκλαση ηχητικών κυμάτων στα πετρώματα. Τα δεδομένα προέρχονταν σε μεγάλο βαθμό από σεισμικές έρευνες που είχαν αρχικά γίνει για τον εντοπισμό πιθανών κοιτασμάτων φυσικού αερίου κάτω από τη Μεσόγειο.

«Η τεχνολογία αυτή είναι αντίστοιχη με τη χρήση υπερήχων για την απεικόνιση ενός εμβρύου ή ενός αρθριτικού γόνατος, μόνο που στην περίπτωσή μας χρησιμοποιείται για την απεικόνιση θαμμένων χαλικιών, άμμων, λάσπης, ασβεστόλιθου και αλατιού που έχουν συμπιεστεί και μετατραπεί σε πέτρωμα», δήλωσε ο γεωεπιστήμονας Σάιμον Λανγκ από το Πανεπιστήμιο της Δυτικής Αυστραλίας, ένας από τους συμμετέχοντες στη μελέτη.

Οι επιστήμονες εντόπισαν επίσης δομές που χρονολογούνται σε πάνω από πέντε εκατομμύρια χρόνια, χρονική περίοδο που συνδέεται με την Κρίση Αλατότητας του Μεσσηνίου, όταν μεγάλα τμήματα της Μεσογείου είχαν αποξηρανθεί.

Τι έδειξαν τα μοντέλα και οι γεωλογικά ενδείξεις

Μέσω μοντέλων των υπόγειων δομών και μελέτης ιζημάτων κοιλάδων και κοιτασμάτων άνθρακα που σήμερα ανυψώνονται στα όρη του Ταύρου, οι ερευνητές εντόπισαν την προέλευση των αρχαίων καναλιών στην ενδοχώρα της Τουρκίας. Τα υπολογιστικά μοντέλα δείχνουν ότι οι δύο αρχαίες κοίτες είχαν παροχές νερού που ίσως ξεπερνούσαν ακόμη και εκείνες του σημερινού Νείλου και του συστήματος Τίγρη–Ευφράτη.

«Κάποια στιγμή αποκόπηκαν από τα δυτικά τμήματα των κοιλάδων τους και ενώθηκαν για να σχηματίσουν τον σύγχρονο Ευφράτη. Αυτό το “κάπως” ήταν φυσικά η τεκτονική δραστηριότητα στην ανατολική Ανατολία», πρόσθεσε ο Λανγκ.

Σύνδεση με την ανθρώπινη ιστορία και η σημερινή εικόνα

Ο Ευφράτης, ο μεγαλύτερος ποταμός της νοτιοδυτικής Ασίας με μήκος περίπου 2.800 χιλιομέτρων, πηγάζει από την Τουρκία, διασχίζει τη Συρία και το Ιράκ και εκβάλλει στον Περσικό Κόλπο. Σύγχρονες πόλεις στις όχθες του περιλαμβάνουν το Μπιρετζίκ στην Τουρκία, τη Ράκα στη Συρία και τις Ραμάντι, Φαλούτζα και Νασιρίγια στο Ιράκ. Ανάμεσα στις αρχαίες πόλεις που αναπτύχθηκαν κατά μήκος του ήταν η Ουρ και η Μαρί.

Σήμερα τα νερά του Ευφράτη και του Τίγρη ενώνονται κοντά στη Βασόρα και σχηματίζουν ένα εκτεταμένο δέλτα στον Περσικό Κόλπο. Με τα ιζήματά τους δημιούργησαν την μεσοποταμιακή πεδιάδα πάνω στην οποία αναπτύχθηκαν οι πρώτες γεωργικές κοινωνίες, τα πρώτα κράτη-πόλεις και η σφηνοειδής γραφή — στάδια που οι επιστήμονες θεωρούν καθοριστικά για την εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού.