ΟΙ ΤΖΑΜΑΛΕΣ

Τζαμάλα είναι ο ιδιότυπος συνοικιακός εορτασμός της Αποκριάς που αναβιώνει κάθε χρόνο στα Γιάννενα, με ανταγωνιστική διάθεση: οι κάτοικοι συναγωνίζονται στο ποια γειτονιά θα κάνει την καλύτερη και πιο φανταχτερή γιορτή.

Λίγο πριν να βγει ο Χειμώνας και ενώ οι ανθισμένες μυγδαλιές και τα φουσκωμένα βλαστάρια στα μέχρι πρότινος γυμνά δέντρα προμηνύουν τον ερχομό της Άνοιξης, ο γιαννιώτικος λαός κατεβαίνει στα σταυροδρόμια και τις πλατείες όπου, με την δύση του ήλιου, ανάβει θεόρατες φωτιές, τις τζαμάλες ή τζώρες , όπως τις αποκαλεί. Αυτές αποτελούν το κέντρο όλης της γιορτής. Γύρω τους θα στηθεί ένα τρικούβερτο γλέντι, με χορό, κρασί, ζεστή "φασουλάδα" και πίτες, τις πατροπαράδοτες -και γνωστές σε όλους για την νοστιμιά τους-­ ηπειρώτικες πίτες. Το αποκριάτικο ξεφάντωμα με τους σκωπτικούς -σατυρικούς χορούς, τα πειράγματα και τα αστεία μεταξύ των κατοίκων, μεταμφιεσμένων και μη, κρατά ως τα ξημερώματα. Μέχρι το πρωί.

Στον Πλάτανο λοιπόν, την Καραβατιά, της οποίας η φωτιά στους καιρούς του Κρυστάλλη ήταν η αξιολογότερη, στα Λακκώματα, την Κιάφα, την Λούτσα, στα Ζευγάρια, την Καλούτσιανη, τις εργατικές κατοικίες, τον Αγ. Σπυρίδωνα και το Κάστρο, από παντού σχεδόν υψώνονται φλόγες που τυλίγουν την πόλη και την παραδίδουν παρανάλωμα στην λαμπρότητα του καρναβαλιού. Απ' ανάμεσα στις γειτονιές, όλο και κάποια φωτιά θα μείνει να καίει και την επομένη.

Το τοπίο δίχως την φωτιά

Άλλοτε, η επιθυμία να ανάψει κατά τις αποκριάτικες νύχτες όσο το δυνατό ζωηρότερη η τζαμάλα, ωθούσε τους πιο ριψοκίνδυνους από τους Γιαννιώτες και τους πλέον γλεντζέδες, να μπαίνουν στις ξένες αυλές και να κλέβουν ξύλα, ή ό,τι άλλο θα καιγόταν εύκολα στη μεγάλη φωτιά. Αυτή η συνήθεια σήμερα δεν συνεχίζεται πια. Ο Δήμος των Ιωαννιτών με παρέμβασή του, σε μια προσπάθεια να στηρίξει το έθιμο ώστε να μην σβήσει μέσα στο χρόνο, χορηγεί ο ίδιος την καύσιμη ύλη.

Σε συνεργασία με ειδικούς συλλόγους που έχουν οργανωθεί σε κάθε συνοικία, φέρνουν δυο-τρεις μέρες νωρίτερα στα κεντρικά σημεία κάθε γειτονιάς και αραδιάζουν σωρούς σωρούς τα κούτσουρα, κορμούς δέντρων και σχισμένα καυσόξυλα από τα γύρω δάση της Πίνδου.

Από το Σάββατο της Τυρινής και ενώ πλησιάζει η μεγάλη στιγμή, οι θαμώνες των γειτονικών καφενέδων, οι επιφορτισμένοι με την επιστασία της τζαμάλας , "στήνουν" με προσοχή την στυλοειδήv πυρά:

σε έναν κύκλο διαμέτρου 3-6 μέτρων, στρώνουν ψιλή άμμο για ασφάλεια και στο κέντρο όρθιο, σηκώνουν έναν ψηλό -ως 3 και 4 μέτρα-κορμό. Γύρω του και σ' όλη την επιφάνεια του κύκλου, σχηματίζουν έναν πυραμιδωτό κώνο με χοντρά κούτσουρα και άλλους μικρότερους κορμούς. "Πλέκονται" κατά τέτοιον τρόπο από τους έμπειρους Γιαννιώτες, ώστε, στη στιγμή, να φουντώσει η πυρά και να λαμπαδιάσει ολόκληρη.

ΠΗΓΗ